Ilir Kadia
Ilir Kadia

Nuk quhet se ke qenë në Stamboll nëse nuk e ke kaluar një vaft në shtëpinë e tyre. Aty majë kodre, në zgrip të Evropës dhe në buzinë të Azisë pasqyra e ujërave të Bosforit të trallis që në pikë të agimit dhe më ndodh sa herë, të pupuris sytë dhe mundohem të marr vesh po s’e marr dot, nga kalon ajo vijë e shndritshme lart në qiell, që tregon nga bie Tirana. S’i kam të gjata vajtjet në Stamboll, ku ngarkoj çikërrimat që blej me shumicë, por qoftë edhe dy ditë të jem larg shtëpisë, më merr malli. Për kë më shumë? Pse ta fsheh e të shtirem se ajo vjen e fundit. Për gruan më merr më shumë, pa dyshim.
-Edhe njëherë që rashë në dashuri përfundoi për ibret, – nis muhabetin me hidh e prit në shtëpinë e tyre, ndërsa tryeza si çdo herë është plot me mish të pjekur. Ata e dinë shijen time dhe më respektojnë.
-Ta mori ndonjë tjetër?-më pyet ai si i çuditur duke ndjekur me cep të syrit të shoqen.
-Më keq akoma. U martova me të.
Ajo afrohet dhe na hedh të dyve verë.
-Po rri or dreq, se e ke gruan flori!, – thotë ajo ndërsa e puth të shoqin në sy tim pa çarë kokën. Ai e përkëdhel lehtë në vithe.
Me shishe në dorë tek sheh që vetëm sa e kam cimbisur mishin dhe pothuaj s’e kam ngarë fare pilafin me stafidhe, ndërsa i shoqi i ka zbardhur pjatat, më drejtohet duke treguar me dorë:
-Ç’është ky ndryshim?
-Ah, s’jam më i pari. Ka tre muaj. Jam bërë i vdekshëm.
-I vdekshëm fare?, – ngacmon ai duke cekur gotën me timen.
-Fare, fare, – i them unë dhe ndryshoj linjën e bisedës.
-Kisha një dhembje koke që më zinte aty nga mesi i ditës dhe që ma shtrëngonte trurin si me darë. Unë thoja se do të kalojë si dhjetë vjet më pare, po gruaja dhe djemtë m’u vardisën. ”Vizitohu që vizitohu!”
-Dhe ? – u bë kurioz ai. Ajo nuk fliste. Rrinte në këmbë dhe dëgjonte me kureshtje.
-“U bëre i vdekshëm edhe ti o njeri, urime!”, – më tha mjekja në klinikë duke parë analizat e gjakut. Glicemia 270. Norma 70-140. Diabet. Po të jetë se ka njëzet vjet që ka filluar, ia mbathe.
-Si, «ia mbathe!» – pyeti ai me atë dozën e përhershme të naivitetit.
-Ja mund të shtrihem si një kalë mbi karrike këtu e t’iu lë shëndenë. Të vdes pa u ndjerë. Kusuri juaj të m’i thoni nënesë, të dy qetë e mi t’i shesë, t’i japë nigjah së resë…
Ajo vazhdonte të rrinte si e ngrirë pa thënë asnjë fjalë. Ndërsa ai:
-Po nuk mjekohet diabeti?
-Mjekohet, po nuk shërohet. – iu përgjigja unë si kompetent.
-Mjekohet dhe shërohet, – tha ajo prerë.
-Nuk shërohet. Jam i vdekshëm, – i thashë unë me humor.
-Nuk të gjen gjë o gjë e keqe, por megjithëse bën sikur s’e çan kokën, brekët i paske mbushur. Hajde të të tregojë motra ilaçin që shëron çdo sëmundje në këtë botë. Edhe diabetin tënd. Mbaroje atë kupë verë.
Ajo shkoi dhe zuri vend në kanape, nga koka. Ai nga këmbët. Unë u ula paq në shilte. Zjarri në oxhak bubulonte. Jashtë kishte rënë nata. Në Tiranë ka diell akoma, mendova, ndërsa ajo filloi të tregojë historinë e jetës së saj.
“…Kur sapo kisha mbushur nëntë vjeç, shoqet befas ndryshuan qëndrim ndaj meje. Nuk ziheshim më kush të kërcente e para në litar. Ato shikonin njëra-tjetrën para fillimit të lojës dhe më linin mua të kërceja e para. Edhe kur luanim me peta, edhe kur luanim me top luftash, prapë unë nisja e para. Pandeha se kishin bërë mbledhje pa praninë time dhe më kishin zgjedhur mua komandante. Bëhet fjalë për këtu e 45 vjet më parë. Por një ditë njëra nga gocat nuk dëgjoi të më linte mua të parën në kërcim. Ajo kishte ardhur e re dhe s’dinte gjë. Gocat e tjera po i thonin diçka me zë të ulët, por unë u afrova dhe e dëgjova me veshët e mi.” Po ta lemë mi, ta lemë të parën se ajo edhe pak ditë jetë ka dhe do të vdesë. Nuk është si ne ajo.S’di gjë ti?”

Unë ia dhashë të qarit me të madhe si buri zjarrfikëseje. Ato u trembën. E lanë shoqen tjetër dhe më rrethuan mua. «Nuk të lëmë ne ty të vdesesh. Ke motrat ti! Veç na premto një gjë: Do të na thërrasësh kur të vdesësh?» «Do t’iu thërras, vetëm ju do të më thoni si dukesha me sy mbyllur?” “Po si s’do të themi? Ne të kemi shoqe.» Rrëmbyem litarin dhe unë kërceva prapë e para. Ato kishin mësuar nga prindërit e tyre atë që prindërit e mi nuk kishin si të ma thonin mua, pas vizitës që ne bëmë në spital, kur unë kisha parë ëndrrën e parë me zogun zemër. Sikur e kam parë tani, e kujtoj atë ëndërr. E pashë në orën e leximit, në bangën e parë të klasës së tretë të shkollës fillore. Sa kish filluar shkolla. Ish shtator. Përjashta nga dritarja dallëndyshet mblidheshin në telin e telefonit dhe bëheshin gati të shtegtonin. Nga brenda gjoksit befas ndjeva një çukitje si çukit zogu cipën e vezës para se të dalë. Unë hapa derën e kafazit të kraharorit dhe zemra fluturoi tek teli i telefonit, pranë dallëndysheve.
-Ç’je ti? – e pyetën ato.
-Zog jam, – i tha zemra ime.
-Pse nuk je si ne,- i thanë ato.
-Se jam zog zemre, – i tha zemra ime.
-E kujt je? – e pyetën dallëndyshet gushëkuqe.
-E asaj gocës së vogël, atje tek banga e parë.
Dallëndyshet panë nga unë dhe para se të niseshin për shtegtim më përshëndetën me dorë. Zemra ime shkoi bashkë me to.
Kur u zgjova isha në krevatin e spitalit dhe dëgjoja mjekun që u thoshte prindërve të mi, se në Shqipëri nuk i bëhet derman. Hëpërhë s’duhet të sforcohet. Operacione të zemrës bëhen vetëm në Itali. Atje çonin atëherë, kryesisht, fëmijët e besnikëve. Prindërit e mi ishin punëtorë. As që bëhej fjalë.
Ajo tregonte, ndërsa ai i fërkonte gishtat e këmbëve. E shihte në sy i mallëngjyer.
-E kam shpirt, – më tha lehtë në vesh.
Ajo hodhi bluzën që i kishte rrëshqitur supit të djathtë dhe vazhdoi.
“…Fëminia si e vdekshme ishte megjithatë interesante. Të vdisje do të thoshte për mua mos të prisje të nesërmen, kur babai do të blinte fustanin e Borëbardhës, biçikletën si të Aidës, që e kishte babin ambasador, mos të dëgjoje përrallën që të nesërmen do të tregonte gjyshja Vera Zheji në radio. Unë nuk kisha si të bëja gabim dhe të mungoja nesër. Nuk kisha frikë nga vdekja. Si të kisha? Unë nuk e dija ç’ishte. Vetëm shoqet ma përmendnin herë pas herë. Tek ato bile filloi një lloj mërie. ”Ti s’po e mban fjalën!” – më thonin vështrimet e tyre.

Kur mosha e rinisë trokiti në vena, nëna thoshte se kishte vajzën më të bukur të Tiranës. Edhe unë isha në një mendje me nënën, kur shihesha në pasqyrë. Kisha një trup të hedhur. Fytyrën si kukull. Flokët krrela-krrela, të verdha si …”Helena e Trojës”, thoshte përherë nëna ime. Dhe shkoi zogu zemër që me të parën dashuri të takohet me djalin e të madhit fare. Unë në vit të parë, ai në vit të fundit në “Petro Nini”. Zogjtë tanë bënë ç’deshën me njëri-tjetrin në ajër, por në tokë as dorën nuk ia shtrëngova dot të dashurit të zemrës. Shoqet e mia shkuan tek babai i njërës prej tyre që ishte shefi i sigurimit dhe i thanë se po bëhej një komplot kundër udhëheqjes së lartë. I thanë se djalit të udhëheqësit i është vardisur një vajzë që do të vdesë shumë shpejt. Ai do të mërzitet shumë pastaj. Edhe babai i tij do të mërzitet shumë, deri në zemër do mërzitet…Kongresi ishte afër.
Dhe s’e takova më asnjëherë më pas atë djalë. Takova në vend të tij njeriun-vesë. Po, tim shoq. Jo këtë, – tha ajo dhe e ngacmoi me gishtat e këmbës në hije të shoqin, mikun tim.
-Vazhdo mi gru, ç’ke ti. Unë s’them gjo, – tha ai dhe i kapi sërish gishtat e këmbës e nisi t’ia fërkojë.
“…Po, takova njeriun-vesë, të cilit iu duka shumë interesante që isha e vdekshme. Si Pati, tek “Tre shokët”. Uao, të dua shumë, – tha ai duke më puthur si i marrë dhe vrap e tek këshilli i lagjes. U martuam por që të nesërmen dashuria e tij shkriu si vesa në bar. Po lexonte “Kapitalin” atëhere. Për vite të tëra kisha dëshirë të vdisja e nuk vdisja dot. Desha të mërzitej qoftë edhe një grimë djali i zemrës, kur të merrte vesh që kisha ikur. Ai ishte martuar dhe bërë baba dy herë, ndërsa unë s’bëja dot fëmijë. Një sforcim i tillë, e kupton? Po e dija se të vdisje në pjekuri nuk ishte si në fëmini. Nuk ktheheshe më kurrë. Asnjë vajzë nuk është kthyer të mësojë sa e madhe ishte dhimbja për të, kur ajo vdiq. Si qau fshehtas djali i zemrës së saj.

E megjithatë ai s’më kishte harruar. Pa rënë në sy të askujt, ndërhyri për të më çuar në Itali, ndërsa unë kisha dhjetë vjet martuar me njeriun-vesë. Nëna dhe babai u bënë me krahë. Do të operoja zemrën. Do bëhesha si gjithë të tjerët. Im shoq nuk erdhi në aeroport të më përcillte. E porosita nënën t’i thoshte se sidoqë të vija që andej të mos dilte të më priste. Nëna dhe babai qanin, ndërsa unë ua bëja me dorë nga shkallët e aeroplanit. Zemra e nënës, – thoshte ajo tërë ngashërim. Zemra e babës, – thoshte ai me ngashërim.
-Të mirët prindër, – tha jo dhe një pikë loti iu var nga syri i majtë . Ai nxitoi dhe ia kapi me puthje mbi mollëz.
-Mos, i tha, ti e di që s’të bën mirë.
Ajo i shkoi gishtat në flokët si krëhër duke e përkëdhelur.
“Në Milano qëndrova dy muaj. Nuk mund të më bënin operacion, pa vendosur unë vetë për të. Duhet të isha e bindur në vendim. Unë nuk bindesha. Një ditë para se të skadonte afati i paracaktuar kërkova të shoh si bëhej një operacion në sallë. Më lejuan. Oh çfarë pashë atje! Një vajze italiane tek të 18-tat, ia çanë kafazin e kraharorit që këtu lart (dhe vuri dorën tek gropëza e fillimqafës) e deri këtu poshtë (dhe vuri dorën poshtë ijes së majtë.) Ia hapën dhe unë i pashë zemrën si zog që i përpëlitej. Mendova zemrën time. Oh, tmerr! Pastaj ia nxorrën zemrën nga gjoksi dhe i lidhën një pompë. I vunë hekur. Oh, tmerr!
Zemrën ia prisnin me bisturi, ndërsa ajo kërcente si zog. Oh, tmerr! Ia futën pastaj në gjoks prapë dhe ia mbyllën gjoksin duke ia qepur aq trashë. Si anët e petës së lakrorit. Oh, tmerr! Pesë vjet garanci japim, thanë. Unë vendosa. Nuk do ta bëj operacionin. Dhe u ktheva në Tiranë. Këtu të gjithë më kishin dalë borxhit.
-Të kishin dalë, edhe unë kështu mendoj, – i tha ai.
-Të gjithë, përveç teje. Ti ç’pate? – i tha ajo duke e ngacmuar sërish me gishtat e këmbës në ije.

-Vazhdo mi gru se e le burrin e huj me gojë hap.
Unë vërtet po e ndiqja me shumë vëmendje.
«…E kisha të sigurt që do të vdisja, kështu thoshin mjekët, por desha të kuptoja më parë se çfarë është jeta. Fillova të lexoja pa fre. Shkoja në bibliotekën e pallatit të kulturës dhe nga mëngjesi në darkë shfletoja e shfletoja librat e dynjasë. Sa herë ngrija sytë nga libri për t’u çlodhur një hop, aq herë të fiksuar tek unë, përtej xhamit ndarës të tavolinës, ndeshja sytë e këtij. Ama në çdo çast. Ky nuk lexonte. Ky veç më shihte mua. Kishte rënë në dashuri me shikim të parë. Salla e biblitokës ishte e ftohtë. Ishte janar. Ky, për të thënë se më dashuronte, hukati me frymë mbi xham dhe bëri një zemër të shpuar me shigjetë mes për mes. Ishte një propozim shumë naiv, tipik për brezin e të dashuruarve poshtë nesh. Ja fshiva zemrën e plagosur nga xhami. Por ai hukati më fort dhe bëri një zemër më të madhe dhe një shigjetë akoma më të madhe. Unë nuk e fshiva. Filluam të shkruajmë receta dashurie, me vargje poetësh, si shërohet një zemër e plagosur, në xhamin e ftohtë të bibliotekës, me frymën tonë të hukatur. Të dashurohesha për mua nuk ishte e vështirë, por të dashuroja këtë, në opinion, po. Isha tetë vjet më e madhe. Aso kohe në Shqipëri ia vinin bat-bat burrit që merrte një grua tetë vite më të madhe. S’e di tani.

-Po ç’ke mi gru me botën? S’je e lumtur me mu, a si?
-Jam ,shumë e lumtur jam.
-Po ho pra, mbaroje kët muhabet se na lodhe, – i tha ai, ndërsa gjatë gjithë kohës i fërkonte gishtat e këmbëve.
-Ky këmbëngulte që në atë kohë të martohemi. Unë s’desha. Po qe në Shqipëri, unë nuk martohem me ty. Po ta mbajti arratisemi. Jashtë, ku nuk na njeh njeri, po, martohemi. Dhe, fati e desh. Në korrik të 90-tës hymë në Ambasadën Turke dhe erdhëm në Stamboll.
Ma mbushi mendjen se duhej ta bënim operacionin në zemër. Atë që nuk bëra në Itali. Unë pranova. Tre vjet punoi dy punë që të bënte paratë e operacionit tim. Kur shkuam tek doktori turk, ai më vizitoi me shumë kujdes. Në fund më tha se nuk ka nevojë për operacion. Allahu ka bërë mrekullinë. Zemra jote është shëruar. Nuk e di se si, por është shëruar. Je si gjithë të tjerat. Unë iu hodha në qafë këtij në sy të doktorit turk. E mbyta me të puthura. ”Ky ma ka shëruar. Dashuria e këtij më ka shëruar. Ky është Allahu!”
Unë i lashë të putheshin si atëhere, 12 vjet më pare, miqtë e mi, ndërsa dola në ballkonin e shtëpisë së tyre, i trallisur nga thyerja e dritës së hënës mbi ujërat e Marmarasë, ngrita kokën lart për të gjetur atë vijë të shndritshme që tregon nga bie Tirana, ku e di se gruaja mezi pret t’i kthehem.
7 nëntor, 2005

Lira e Genc Lamani!Njehere ju degjova dhe kete tregim kushtuar dashurise tuaj e fshiva nga kompjuteri se kishit merak mos e mesonte bota!!!!Tani,s’ju degjoj me!Me shume dashuri o miqte tane te mire!